بسم الله الرحمن الرحیم

حدود پانصد سال پیش، در یک مدرسه کشیشی اروپایی واقعه ای رخ داد که منجر به نتایج عجیبی در عالم بشریت شد. می گویند استاد در حال تدریس بود و از تعداد دندان های اسب سخن می گفت. او گفت در باره تعداد دندان های اسب نظرات مختلفی وجود دارد. برخی بر آن هستند که اسب 32 دندان دارد. برخی معتقدند اسب 28 دندان دارد و عده ای بر این باورند که اسب 36 دندان دارد.


 فرانسیس که در آن کلاس دانشجو بود، از پنجره کلاس، اسبی را دید که در فضای سبز مدرسه در حال چرا است. او به استاد گفت: "استاد! آیا بهتر نیست بیرون برویم این اسب را از نزدیک ببینیم و تعداد دندان هایش را بشماریم؟!" استاد برآشفت و گفت: "فرانسیس آیا شیطان در جلد تو رفته است؟ این چه حرفی است که می زنی؟ آیا ما به نظرات قدما بی اعتباری کنیم و خود مستقیماً به اسب نگاه کنیم؟"  اما فرانسیس بیکن این فکر را فراموش نکرد و زمانی که به یکی از بزرگترین حکمای اروپا تبدیل شد اندیشه تجربه گرایی را در غرب پی نهاد و مبدا پیدایش یا گسترش علومی شد که امروزه به علوم جدیده مشهورند و مبتنی بر مشاهده، آزمایش و تجربه می باشند.

این سخنان در غرب عجیب بود اما از نگاه قرآن هیچ شگفتی را بر نمی انگیخت. در قرآن مجید، قرن ها قبل از تولد فرانسیس بیکن آمده بود:

أَ فَلا ینْظُرُونَ إِلَى الإْبِلِ کَیفَ خُلِقَتْ (غاشیه:17)

آیا به شتر نمی نگرند که چگونه آفریده شده؟

شتر اما به لحاظ پیچیدگی های خلقت بسی مهم تر از اسب است. اما مهم این است که حتی شتر در این آیه از باب نمونه است و شما می توانید هر حیوان دیگری را از جهت کیفیت خلقت مورد نگاه دقیق قرار دهید. نظر در عربی به معنای نگاه دقیق است که با مشاهده علمی می تواند مترادف و هم معنا گرفته شود. در این باره، لغت نامه مجمع البحرین می نویسد:

النظر: تأمل الشی‏ء بالعین.

النظر: الفکر یطلب به علم أو ظن، فهو تأمل معقول لکسب مجهول.

نظر یعنی تأمل در چیزی با چشم و نیز به معنای اندیشه ای که با آن در جست و جوی علم یا گمان هستیم. پس نظر، تأمل عاقلانه ای است که برای دست یابی به پاسخ مجهول صورت می گیرد.

از سوی دیگر، خوب است به این سخن امیر المؤمنین علی ابن ابی طالب علیه السلام هم توجه کنیم که فرمودند:

وَ فِی التَّجَارِبِ عِلْمٌ مُسْتَأْنَفٌ (من‏لایحضره‏الفقیه ، ج4، ص 388 و کنز الفوائد، ابوالفتح الکراجکی، ص 172.) در تجربه ها، دانش جدید نهفته است.

امروزه، به علومی که پس از عصر تجربه گرایی پیدا شدند علوم جدید گفته می شود. امری که در کلام امام علی علیه السلام رهنمود آن صادر شده بود، اما بسیاری از ما مسلمانان آن را جدی نگرفتیم.



موضوعات مرتبط: علوم جدید , علوم قدیم , تجربه

تاريخ : ۱۳٩٠/۳/٦ | ۳:۱٠ ‎ب.ظ | نویسنده : لطف علی لطیفی | نظرات ()